Në një nga dosjet më të errëta që kanë dalë ndonjëherë nga hijet e luftërave të Ballkanit, prokurorët italianë në Milano po hetojnë një histori aq të pabesueshme sa duket si trillim makabër:
Gjatë rrethimit të Sarajevës, disa individë të pasur nga Europa Perëndimore dhe Lindja e Mesme sipas dokumenteve hetimore dyshohet se kanë paguar mijëra euro për “të provuar ndjesinë e vrasjes” në një skenar real lufte.
Një “safari njerëzor” i organizuar mes kaosit, ku viktimat ishin civilë të pafajshëm.
Fëmijë, gra dhe burra që shënjestroheshin nga dritaret e ndërtesave të bombarduara.
Fillimi i hetimit: një rrëfim i vonuar
Burimet e para të hetimit erdhën nga një rrëfim anonim i dorëzuar në vitin 2024 në ambasadën italiane në Sarajevë. Dokumenti përmbante transkripte komunikimesh të dyshuara mes mercenarëve dhe ndërmjetësve të huaj, që përmendnin “paketa speciale për turistë”.
Në to, përshkruhej një “përvojë unike” në një qytet të rrethuar — ku “çdo gjuajtje kishte çmimin e vet”.
Prokurorët e Milanos, të cilët më herët kishin ndjekur gjurmë financiare të kontrabandës së armëve nga Italia drejt Ballkanit në fillim të viteve ’90, ranë mbi një detaj tronditës: disa pagesa të dyshimta në llogari të individëve të lidhur me njësitë paraushtarake serbe që kishin pozicione përreth Sarajevës.
Në njërën prej e-mailave të sekuestruara, një përkthyes i huaj përmend fjalinë:
“Klienti dëshiron të provojë snajperin — të ketë objektiv të vërtetë. Mund të paguajë deri në 30 mijë marka.”
Dëshmitë e mbijetesës: “Ata qeshnin nga kodrat”
Në lagjen Dobrinja, ku qindra civilë u vranë gjatë rrethimit, 63-vjeçarja Amira K., e cila sot jeton në Gjermani, kujton një ditë që nuk mund ta harrojë:
“Ne ishim në radhë për ujë. Papritur, një burrë pranë meje ra. Pastaj një tjetër. Një djalë që mbante kovën u godit në kokë. Dëgjuam të qeshura nga kodra… Ishte si një lojë për ta.”
Hetuesit italianë po kërkojnë tani në arkiva filmime amatore të ushtarëve të huaj që kanë qarkulluar në forume të errëta, ku disa përdorues mburreshin se kishin qenë “në Sarajevë, në gjueti”.
Një prej ish-mercenarëve francezë, i arrestuar në Lyon për trafik armësh në 2023, i ka thënë hetuesve se “disa komandantë serbë merrnin para për të lejuar të huajt të gjuanin”. Ai ka përmendur dy emra që tashmë janë nën hetim nga Prokuroria e Milanos.
Gjurmët e parave dhe heshtja ndërkombëtare
Hetuesit kanë zbuluar rrjedha pagesash përmes ish-bankave të Zvicrës, Maltës dhe Emirateve. Një seri llogarish u hapën nga kompani fiktive në 1993–1994 — njëra prej tyre mbante emrin “HuntVision Ltd.”, që sipas dokumenteve ishte në pronësi të një biznesmeni italian me lidhje në industrinë e armëve.
Kur gazetarët e RAI-s kërkuan reagim nga Prokuroria e Sarajevës, përgjigjja ishte e ftohtë:
“Kemi marrë dijeni për hetimet italiane. Nëse provohen, do të përbëjnë një nga aktet më monstruoze të njerëzimit.”
Pse kjo histori u fsheh për 30 vjet
Pas luftës, Bosnja përpiqej të rindërtohej — dhe bashkësia ndërkombëtare donte të harronte.
Por dokumentet e Milanos po risjellin kujtimet e frikshme të rrethimit më të gjatë në historinë moderne europiane.
“Safari njerëzor” — një term që të ngrin gjakun — nuk është shpikje e gazetarëve.
Në raportet paraprake të OSBE-së nga 1996, disa dëshmitarë përmendnin “njerëz të huaj me kamera dhe pushkë snajperësh që shkonin e vinin në pozicionet serbe përreth qytetit”.
Asokohe askush nuk e mori seriozisht.
Një plagë që s’ka mbaruar
Nëse akuzat provohen, kjo do të thotë se gjatë rrethimit të Sarajevës, ku mbi 11 mijë civilë u vranë, disa nga ato plumba ishin të paguar si pjesë e një “përvoje” makabre.
Një hetues italian që foli në kushte anonimiteti deklaroi:
“Nuk është më çështje e një lufte lokale. Është dëshmi se si mizoria mund të kthehet në argëtim për njerëzit me para — dhe se disa ushtri e lejuan këtë për fitim.”
Rikthimi i drejtësisë
Hetimi i Milanos po bashkëpunon me Gjykatën e Bosnjës dhe me Europolin.
Tre ish-ushtarakë serbë dhe dy qytetarë italianë janë nën vëzhgim. Njëri prej tyre jeton në Dubai dhe dyshohet se ka organizuar udhëtime “private” në frontin e Sarajevës midis 1993–1994.
Prokurorja kryesore italiane, Giulia R., tha për “Corriere della Sera”:
“Ky është ndoshta rasti më i errët i përzierjes mes parave, luftës dhe egërsisë njerëzore që kam parë në karrierën time. Nëse provohet, do të ndryshojë mënyrën si e shohim përfshirjen e të huajve në luftërat e Ballkanit.”
Epigrafi: Heshtja e një qyteti që ende dëgjon të shtëna
Në Sarajevë, rreth hotelit Holiday — dikur seli e gazetarëve të huaj — plumbat ende gjenden në mure.
Një ish-snajperist i penduar i ka treguar një gazete lokale se “nuk ishin të gjithë tanët… disa ishin turistë që kishin ardhur për ‘aventurë’”.
Ai e quajti “mëkatin më të madh të njerëzimit”.
Nëse hetimi i Milanos arrin të provojë këtë histori, bota do të përballet me një të vërtetë që as pas 30 vjetësh nuk mund ta përtypë dot:
se disa njerëz erdhën në një qytet të uritur — për të shijuar vdekjen.
Burimet dhe Lidhjet
- EL PAÍS English: ‘Human safaris’ in Sarajevo: Milan investigates 1990s trips where tourists allegedly paid to kill civilians.
- The Guardian: Milan prosecutors investigate alleged ‘sniper tourism’ during Bosnian war.
- AJB DOC (Al Jazeera Balkans): Rich Foreigners from Serb Positions Killed Civilians in Besieged Sarajevo.
- newlines Magazine: Documentary Film Alleges That Foreigners Took Part in ‘Civilian Hunting’ in Bosnian Capital.
- Wikipedia: Sniper Alley (për kontekstin e sfondit të Rrethimit).
